Bibliotheek Systemische Verandering

Een overzicht van publicaties die behulpzaam kunnen zijn bij de analyse van de systemische kenmerken van onze huidige samenleving. De lijst wordt regelmatig aangevuld. Een toelichting op de lijst is hier te vinden.

Laatste update: 12 januari 2023

2022

John Huige: Marktfalen: gesneuveld in de klimaatoorlog
Artikel in Loving Geopolitics Jaargang 1 winter 2022/23.
Marktfalen is in de orthodoxe economie een uitzondering op de gangbare theorie dat in het proces van vraag en aanbod op markten er altijd evenwicht ontstaat. In de praktijk van alle dag is marktfalen een systemisch gegeven omdat prijzen vrijwel nooit de uitkomst zijn van vrije markten. In de meeste gevallen is er sprake van dominantie van een of enkele marktpartijen. Eens te meer kan de oplossing van grote maatschappelijke en ecologische vraagstukken als het klimaat niet worden overgelaten aan de vrije markt. Het is onvermijdelijk om de economie in te richten als een oorlogseconomie.
LINK

European Environment Agency: Growth without economic growth
Briefing van het EEA.
Economic growth is closely linked to increases in production, consumption and resource use and has detrimental effects on the natural environment and human health. It is unlikely that a long-lasting, absolute decoupling of economic growth from environmental pressures and impacts can be achieved at the global scale; therefore, societies need to rethink what is meant by growth and progress and their meaning for global sustainability.
LINK

John Huige: Naar een solidaire en duurzame samenleving
De slides van de presentatie die door PDSE-lid John Huige in december 2022 werd gehouden in Assen, zijn hier beschikbaar.
LINK

Maarten Keune et al.: Arbeid en Arbeidsverhoudingen in de Platformeconomie
Webinar van de Nederlandse Vereniging voor Arbeidsverhoudingen (NVA).
Geeft een duidelijke uitleg en analyse van het wereldwijde en dominante stelsel van de Platformeconomie.
LINK

Carlijn Kingma: Het waterwerk van ons geld
Deze video, gemaakt voor een tentoonstelling in het Rijksmuseum Twenthe in Enschede, geeft een duidelijke en mooi getekende beschrijving van ons geldstelsel.
LINK

Ali Rae: Our obsession with economic growth is deadly
Deze video, uit de serie All Hail the Planet van Al Jazeera, geeft een duidelijke uitleg van de noodzaak om het beleid van economische groei te verlaten.
LINK

Suzanne Kröger: Het blijkt keer op keer: ‘Als klimaatbeleid niet sociaal is, mislukt het
Interview met Jason Hickel. Tijdschrift De Helling, oktober 2022.
Klimaatbeleid veronderstelt een diepgaande verandering van het economisch stelsel. Bijvoorbeeld moet het beleid van economische groei worden verlaten. De overheid heeft een verregaande verantwoordelijkheid voor de totstandkoming van het economische beleid. In het interview worden verschillende en concrete suggesties gedaan voor onderdelen van deze transformatie.
LINK

Andreas Bieler: The Critique of Commodification: Moving towards a use-value society.
Andreas Bieler bespreekt het nieuwste boek van Cristoph Hermann: The Critique of Commodification – Contours of a Post-Capitalist Society.
Met commodificatie wordt bedoeld de omzetting van een goed of dienst naar een product dat kan worden gekocht of verkocht. Die omzetting is in essentie een overgang van gebruikswaarde (welke behoeften kunnen met een product worden bevredigd) naar ruilwaarde (wat kan er aan verdiend worden). Dit proces heeft nefaste gevolgen. Behoeften die niet verbonden zijn met koopkracht worden verwaarloosd. Bijvoorbeeld water: in veel landen is water een koopwaar. Als je niet kunt betalen dan wordt je de toegang tot water ontzegd. Essentiele vormen van behoeftebevrediging worden ondergeschikt gemaakt aan winstgevendheid. Zie bijvoorbeeld de huizenmarkt. De financialisering van de landbouw heeft geleid tot hoge prijsstijgingen. Hermann bepleit een overgang naar een post-kapitalistische samenleving, in essentie een overgang van een samenleving gedomineerd door ruilwaarden naar een gedomineerd door gebruikswaarden. Drie elementen in dat proces zijn cruciaal: democratisering, verduurzaming en solidariteit.
LINK

Willem Hoogendijk: Zijn de boeren wel aan het goede adres?
De agrarische sector is het slachtoffer van een kapitalistische geldgedreven groeidwang en continue productie. Dat vraagt om een ‘grote ommekeer’ met nieuwe vormen van lokale economieën.
LINK

John Huige: Hoe nieuwe oorlogen te voorkomen.
Het artikel verscheen in het tijdschrift Loving Geopolitics.
We besteden terecht veel aandacht aan de oorlog van Poetin tegen Oekraïne. Natuurlijk heeft de bloeddorstige oorlog ons verrast, maar als we willen vermijden dat nieuwe oorlogen werkelijkheid worden – bijvoorbeeld rond water, vluchtelingenstromen, voedsel of energie – dan is een mobilisatie van burgers en welwillende overheden urgent. We moeten op langere termijn en vanuit systemen denken. Het gaat niet om het aanpassen van het bestaande systeem, maar om het kantelen van het systeem.
LINK

2021

Jan Juffermans: Draagvlak voor een welzijnseconomie groeit
Artikel in Tijdschrift Milieu juni 2021, nr. 4.
Helaas heeft 50 jaar milieubeleid niet kunnen voorkomen dat we nu voor min of meer onmogelijke opgaven staan. Met name de gevaarlijke klimaatontwrichting, de dramatisch gekelderde biodiversiteit en de verspreiding van schadelijke stoffen zijn verre van opgelost. Kan de overstap naar een welzijnseconomie zorgen voor een ommekeer?
LINK

Towards the Wellbeing Economy – What does it mean for public, environmental and financial policy
Rapport van de van de Think Tank of Young Economists.
The world is facing a significant amount of problems. Most acutely are the coronavirus pandemic and the socioeconomic crisis it has caused. There are, however, many longer running issues, such as climate change, rising inequality, financial instability, biodiversity loss, increasingly precarious and stressful working lives, growing power concentrations, and resource depletion. The economy is at the core of many of these issues and as a result there is a growing recognition that our economy has to be fundamentally reformed to solve these problems.
LINK

Julieta Haidar and Maarten Keune: Introduction: Work and Labour Relations in Global Platform Capitalism.
Het boek is verschenen bij Elgaronline.
Platform kapitalisme is een wereldwijd fenomeen. Digitale bedrijven als Alibaba, Facebook, Alphabet, Amazon, Tencent of Uber omspannen de aardbol en lopen voorop in het proces van vernieuwing van de mondiale kapitalistische verhoudingen. Daarbij maken zij gebruik van de meest recente digitale mogelijkheden, en worden gedragen door de dominante neoliberale ideologie. Dit leidt tot versplintering van de arbeidsverhoudingen, met haast onwrikbaar sterke machtsposities van deze ondernemingen, en dus tot nieuwe mogelijkheden van uitbuiting van de arbeidskracht. Daarmee bieden zij nieuwe mogelijkheden aan het financiële kapitaal voor winstgevende beleggingen. De organisaties van loontrekkenden, dus de vakbeweging, hebben de opdracht om te komen tot nieuwe vormen van organisatie, en daarmee tot ontwikkeling van effectieve tegenmacht.
LINK

Lou Keune: Degrowth en dekolonisering.
Zonder krimp redden wij het niet. Wij kunnen niet buiten de grenzen blijven die natuur en milieu ons opleggen; de Planetary boundaries. Dat is een enorme taak. Bijvoorbeeld zal in Nederland het materiële verbruik met meer dan de helft moeten afnemen. Dat zal verregaande gevolgen hebben voor alle inwoners. Ook zullen de nu nog bestaande neokoloniale verhoudingen moeten worden afgebroken.
LINK

Cursus PDSE: Naar een economie voor rechtvaardigheid op een gezonde planeet
Op 6 avonden in 2021 verzorgden John Huige, Jan Juffermans, Lou Keune en Gerrit Stegehuis de online-cursus Naar een economie voor rechtvaardigheid op een gezonde planeet. De cursus werd gemodereerd door Jelleke de Nooy-van Tol. De onderwerpen waren:
1. Sociale ontwikkelingen door Lou Keune
2. Ecologische ontwikkelingen door Jan Juffermans
3. Structuren die ons dwars zitten door Lou Keune
4. Systemen die ons kunnen helpen beter te begrijpen door John Huige
5. Talloze reeds zichtbare alternatieven door John Huige
6. Strategieën door Gerrit Stegehuis
Een korte beschrijving van de verschillende onderdelen en de powerpoint-presentaties van de inleiders zijn beschikbaar.
LINK

2020

Peter Schmidt (Rapporteur): De duurzame economie die we nodig hebben
Rapport van het Europees Economisch en Sociaal Comité.
De Europese Unie (EU) heeft zich er onverdeeld toe verbonden de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling en de 17 bijbehorende duurzameontwikkelingsdoelstellingen (Sustainable Development Goals – SDG’s) ten uitvoer te leggen. Om dit doel naar behoren te kunnen verwezenlijken, moet de EU dringend de fundamenten leggen voor een duurzame en inclusieve, welzijnsgerichte economie die werkt voor iedereen.
LINK

Thomas Wiedman et al.: Scientists’ warning on affluence
Artikel in Tijdschrift Nature Communications.
For over half a century, worldwide growth in affluence has continuously increased resource use and pollutant emissions far more rapidly than these have been reduced through better technology. The affluent citizens of the world are responsible for most environmental impacts and are central to any future prospect of retreating to safer environmental conditions. We summarise the evidence and present possible solution approaches. Any transition towards sustainability can only be effective if far-reaching lifestyle changes complement technological advancements. However, existing societies, economies and cultures incite consumption expansion and the structural imperative for growth in competitive market economies inhibits necessary societal change.
LINK

Beyond Growth – Towards a New Economic Approach
Rapport van de OECD.
We are facing a series of converging planetary emergencies linked to the environment, the economy, and our social and political systems, but we will not meet these challenges using the tools of the last century. We need to rethink the role of the economy in improving the well-being of people and the planet. As the world’s leading intergovernmental forum on economic policy, the OECD has a central role to play in creating a new economic narrative
LINK

Towards an EU Wellbeing Economy – A fairer, more sustainable Europe post Covid-19
Rapport van het WWF.
A ‘wellbeing economy’ starts from the idea that public interests should determine economics, and not the other way around. Rather than pursuing economic growth through narrowly defined indicators such as Gross Domestic Product (GDP), a wellbeing economy monitors and values what truly matters: our health, nature, education and communities. It means ‘combining the idea of prosperity with the possibility of social progress within planetary boundaries’ with the 2030 Sustainable Development Goals as the foundation.
LINK

2019

EEB: Decoupling debunked – Evidence and arguments against green growth as a sole strategy for sustainability
Rapport van het European Environmental Bureau.
Is it possible to enjoy both economic growth and environmental sustainability? ‘Decoupling debunked’ highlights the need for the rethinking of green growth policies and to complement efficiency with sufficiency.
LINK

2014

Lou Keune: De crisis en het potentieel voor een gebruikswaarde economie.
Wij verkeren al sinds de jaren zeventig in een economische crisis, tenminste als je allerlei sociale en ecologische maatstaven hanteert. Oorzaak daarvan is het neoliberale beleid waaronder het beleid van privatisering van de geldcreatie, de liberalisering van de wereldhandel en, en de omgekeerde ontwikkelingshulp.. Op dit moment domineert het denken en handelen in termen van ruilwaarden. Dat is zichtbaar in onder meer het streven naar geldelijk gewin. Nu staan wij voor de opdracht een omschakeling tot stand te brengen naar een gebruikswaarde economie, een economie waarin reëel bestaande behoeften en mogelijkheden, en reëel bestaande behoeften domineren. En dat dan onder condities van duurzaamheid en solidariteit. Dat is te realiseren via verschillende beleidslijnen, waaronder prijsbeleid, inkomensbeleid, garantie van mondiale bestaanszekerheid, regionalisering, managed trade van de wereldmarkt, anders economisch rekenen, e.a.
LINK

2004

Lou Keune: Privatisering: Een meer fundamentele discussie gewenst.
In Tijdschrift voor Arbeid en Participatie.
Privatisering is onderdeel van het neoliberale beleid. Dat beleid werd het eerst en duidelijkst doorgevoerd in ontwikkelingslanden in de jaren zeventig. Denk bijvoorbeeld aan de machtsovername in Chili door Pinochet. Vanaf de jaren tachtig werd dat beleid ook dominant in de OECD landen, zeker ook in Nederland. Voor een deel was dat een terechte reactie op de tekortkomingen van het beleid (succesvolle) beleid van collectieve interventies na Wereldoorlog II. Maar de vertaling van die kritiek had ook anders gekund. Inmiddels heeft dat beleid meer kwaad dan goed aangericht.
LINK