• Categorie: Geen categorie

Geld in de Polder

Bij alle fraude, wanbeheer en rock and roll-management in grote maatschappelijke instellingen zijn er tot nu toe –naar mijn weten- geen polder- of waterschappen betrokken geweest. Ze zijn het toonbeeld van braafheid. Wat wel eens ontbreekt, is onderhoud aan wat vitale dijken, niet alleen rond 1953, waar ik als Zeeuw direct ervaring mee had. Ook recent nog bleek dat onderhoud soms wel eens wat lang uitgesteld wordt.

 

Dan is het wel anders met anders met de echte financiële wereld. In 1967 maakte ik daar als stagiair op de internationale afdeling van The First National Bank of Chicago (destijds een van de 10 grootste banken in de VS) voor het eerst echt kennis mee. Uit die periode heb ik drie dingen onthouden: politieke druk behoorde tot het normale repertoire. Er werd in die zelfs actief meegewerkt aan het bevorderen van een regeringswissel in een Z. Amerikaans land om een lening terug betaald te krijgen. Tweede voorbeeld, de landelijke maatregelen voor krediet beperking werden omzeild door aan het eind van de maand als de kredietverlening gemeten werd een flink aantal kredieten over te schrijven naar een Londense dochter. Het derde wat ik onthouden heb is Terry, een collega stagiaire. Ze maakte een verwoestende indruk op mij door de combinatie van schoonheid en slimheid én ze was heel leergierig.

 

Met de financiële wereld is het sinds die tijd niet veel beter geworden. Nog steeds worden regeringen met toegelaten en niet toegelaten middelen overgehaald om de zin van de bankiers uit te voeren. Nog steeds worden de grenzen van de wet opgezocht en wordt ook de ruimte daarbuiten verkend om de winstmarges op te krikken.

 

Is dan misschien de Nederlandse poldercultuur een model om een duurzame financiële wereld te organiseren / bereiken?

 

Polderen heeft in de Nederlandse arbeidsverhoudingen veel succes gekend. Het accoord van Wassenaar (in 1982 tussen vakbeweging en werkgevers) is in dit verband een historisch voorbeeld. We kwamen zoals dat destijds heette van de ‘Dutch disease’ (is niet hetzelfde als hollanditis dat ging over kruisrakettenverzet) te veel leven op en van de aardgasbaten én een hoge werkloosheid, terecht in de ‘Dutch miracle’. Jelle Visser en Anton Hemerijck publiceerden hierover een boek onder deze titel. Zij trekken 5 lessen uit de toepassing van het poldermodel:

  1. Herziening van de welvaartsstaat kan niet zonder sociale consensus.
  2. Herziening van de welvaartsstaat is risicovol, met hoge politieke risico’s. Daarom moet er licht zijn aan het einde van de tunnel, ofwel reëel uitzicht op positieve ontwikkelingen (bij het accoord van Wassenaar dus stijgende werkgelegenheid).
  3. De derde les is de les van geduld. Partijen moeten bereid zijn zich voor lange termijn aan afspraken te houden.
  4. Een vierde les leert dat tegenkrachten het eenvoudigst zijn te ontmantelen als hervormers kunnen onderhandelen met de belangen van anderen en toekomstige generaties.
  5. Corporatisme –ofwel nauw samenwerken tussen werkgevers en werknemers- is geen garantie op succes. Door het streven naar unanimiteit kan het overleg vastlopen en zelfs verworden tot een vechtende meute ‘overleg-actoren’1.

 

Deze lessen zijn nog steeds actueel en lijken in hoge mate op een aantal belangrijke uitgangspunten die van toepassing zijn bij de in de mode zijnde transitieprocessen.

Maar alvorens nu juichend de polder in te lopen eerst nog wat van de keerzijde van het polderen:

 

  • Er is sprake van gesloten circuits ons kent ons; gevestigde belangen zijn bepalend. Nieuwkomers worden geweerd.
  • De besluitvorming is van een grote stroperigheid, veel tijd vergende en gevoelige procedures.
  • De gesprekken worden uitsluitend gevoerd met veel meel in de mond. Moet je eens proberen en horen wat dat oplevert.
  • De transparantie is ver te zoeken.
  • Veel tijdelijke oplossingen worden bereikt door ze in commissies deponeren.

Tot slot:

  • Polderen leidt niet tot systeemwijzigingen. Het is eerder een bevestiging van het naoorlogse compromis over de welvaartsstaat.

 

Als we nu proberen om ons polderen geactualiseerd en verbeterd in een transitieproces toe te passen op de financiële wereld en de banken in het bijzonder dan vallen meteen een paar zaken op:

  • De bankenlobby is buitengewoon sterk en effectief
  • De internationalisering is vrijwel 100%.
  • Men probeert altijd gaten te vinden in het systeem.
  • M.a.w. als een verandering niet in het belang van het financiële systeem is, zal de verandering niet doorgaan of ten principale gefrustreerd worden.

 

Een voorwaarde voor een transitietraject is het ontwikkelen van een gemeenschappelijke visie. Kunt u het zich voorstellen Gerrit Zalm of Jan Hommen op weg naar duurzaamheid? Het transitietraject lijkt hiervoor niet geschikt.

 

Niet minder eenvoudig overigens zit het met de politieke macht die dergelijke veranderingen zou moeten initiëren en handhaven. De politieke macht is de laatste decennia vooral bezig geweest om ruim baan te geven aan de markt. Die ideologie waarin de heilstaat wordt omgebouwd tot heilmarkt wordt nog steeds uitgedragen. De politiek zaagt zijn eigen stoelpoten onder zich weg. Trivialisering van de politiek noemt Paul Kalma2 dit proces.

 

Laten we onze inspanningen maar richten op het ontwikkelen van eigen geld- en banksystemen. Munten die van ons zelf zijn en banken waar we iets over te zeggen hebben.

Hebben we trouwens eigenlijk wel iets te zeggen over ASN en Triodos? Zij hebben een goede koers, maar hebben wij er ook iets in te brengen? Dat is een vraag die ik hier tot slot wil deponeren.

 

Hoe het verder gegaan is met Terry? Een beschaafd iemand speculeert niet en publiek over oude liefdes. Een beschaafde cultuur zou alle vormen van speculatie moeten verbieden.

 

Dan u wel.

 

John Huige 060312

1 Ontleend aan een verslag van een seminar van de UvA: Robert Giebels, Van ‘Dutch disease’ naar ‘Dutch miracle’, Amsterdam 1997. Jelle Visser en Anton Hemerijck, Dutch miracle, Jobgrowth, welfare reform and corporatism in the Netherlands; 1997.

2 Volkskrant 030312

Naar echte en eerlijke prijzen

Voor eerlijker prijzen is de ontwikkeling van Fair Trade-producten heel belangrijk. Er is al een mooi assortiment op de markt gebracht. Maar natuurlijk moet alle handel Fair worden. Het ILO zou daar een goede rol in kunnen/moeten vervullen.

Voor de correctie naar echte, ook ecologisch betere prijzen is bijvoorbeeld de biologische landbouw belangrijk. De prijzen zijn daar nu hoger, maar als men voor de gangbare producten de milieukosten had moeten betalen, dan waren de biologische producten in verhouding goedkoper dan gangbare producten. Dat berekende het Bureau Berenschot al in een rapport in 1989. Maar in  de landbouw, en bijv. ook de energievoorziening en de vervoersector betalen de vervuilers niet. Vliegen is daarom goedkoper dan reizen per trein.

Om echte prijzen te krijgen voor alle producten zou een footprinttax uitkomst kunnen bieden. Dan betaal je een variabele belasting naar gelang het product een grote of kleine Voetafdruk heeft. Dus dan betaalt de vervuiler naar evenredigheid. Zie het artikel van Mark Huijbregts e.a. over het meten van de Voetafdrukken. Voor met meten van de onttrokken waarde aan de aarde door bedrijven is het COP-model (pdf)  (Cost of Planet) van Roland Menke interessant.

Quotering van schaarse en schadelijke producten en stoffen

Het is eerlijk en effectief om bij groeiende schaarste en schadelijkheid, het gebruik per persoon van producten en stoffen te beperken door een verdelingssysteem. Erg schadelijke producten moeten natuurlijk verboden worden.

Om de uitstoot van CO2 te beperken en eerlijk te verdelen ontwikkelde David Fleming het systeem van Klimaatdukaten, beschreven in zijn boek, dat door uitgeverij Jan van Arkel ook in het Nederlands is uitgegeven.

Een stap verder is het quoteren van het gebruik van grond en fossiele energie via een rechtvaardig verdelingssysteem van onze mondiale voetafdrukken, ontwikkeld door Bert Vink. Hij bedacht de Terra’s als gequoteerd tweede betaalmiddel. Zie de betreffende tekst.

Omdat schaarste tot (grote) conflicten kan leiden, wordt er al meer nagedacht en gewerkt aan vormen van quotering, onder anderen door de jurist Gustaaf Biezeveld, die in 2009 hoogleraar werd in Groningen. De titel van zijn oratie luidt: Onze ecologische voetafdruk – Hoe het milieurecht kan helpen die te verkleinen.

Jan Juffermans, maart 2012.

 

cursusschema Zwolle

Overzicht data, thema’s en docenten cursus FGD 2012

Datum

thema

Docenten

Zaal Windesheim

13-1 Achtergronden, denkwijze en algemene doelstellingen van de F&GD John Huige

F2.45

20-1 Economische sturingsinstrumenten Paul Metz

F2.13

27-1 Welvaart en welzijn eerlijk meten Jan Juffermans en Bart de Boer

F2.13

3-2 Werkgelegenheid, inkomens- en investeringsbeleid John Huige

F2.45

10-2 Vredesbeleid en conflictbeheersing Greetje Witte-Rang en Jan Schaake

G2.06

17-2 Hervorming van het financiële bestel Rens vanTilburg

G2.06

24-2 Bevolkingsbeleid Ward Bosmans

G2.06

2-3 Mondiale herverdeling en wereldhandel Francine Mestrum

G2.06

23-3 Mogelijke veranderingsstrategieën Christiaan Hogenhuis en Ted van Hees

G2.06

 

Versie 11-01-2012

 

Deelnemerslijst Expertmeeting NIEO

Expert Meeting, Internationaal Ontwikkelingsbeleid en Mondiaal Bestuur:

naar een nieuw perspectief , 14 nov 2011, Kargadoor, Utrecht

voorzitter:

Ted van Hees (OxfamNovib, Platform DSE)

 

Sprekers:

Lou Keune (Platform DSE)

Francine Mestrum (Vrije Universiteit van Brussel)

Rolph van der Hoeven (ISS)

Hans Opschoor (EUR, ISS) (verhinderd)

Kees Hudig (Globalinfo, Platform DSE)

Eric Goemans, (Attac Vlaanderen) (verhinderd)

Geske Dijkstra (EUR)

 

Deelnemers

Berkhuizen, Hans (Milieudefensie) (alleen ‘s ochtends)

Bieckmann, Frans (The Broker) (niet aanwezig)

Bleijerveld, Rob (Globalinfo)

Bosman, Ward (Terra Reversa)

Büscher, Bram (ISS/EUR)

De Meyer, Rudy (11.11.11)

Fontain, Antonie (Stop the Traffic)

Geurts, Guus (XminY, VdV)

Heilbron, Miguel (NCDO)

Hirsch, Danielle (Both Ends) (verhinderd)

Hoogen, Toine van den ( Theologie Radboud) (verhinderd)

Juffermans, Jan (Platform DSE)

Kaam, Pascal de (Dutch Sustainability Institute)

Lensink, Robert (RUG)

Metz, Paul (INTEGeR… consult)

Raus, Wilfried (HOVO Tilburg)

Reinhout, Leida (ANPED)

Sogge, David (TNI)

Somers, Esther (Platform DSE)

Stegehuis, Gerrit (Platform DSE)

Terhal, Piet (Economen voor Vrede en Veiligheid)

VanDerWeyden, Patrick (universiteit van Gent, België)

Vording, André (icco)

Went, Robert (WRR, ex UVA) (verhinderd)

Wierema, Holke (directeur van Save the Children) (niet aanwezig)

 

Geïnteresseerde

(kunnen niet, maar willen graag meedenken/op de hoogte gebracht worden van de uitkomsten)

Biezeveld, Gustav (RUG)

Dankelman, Irene (RUN)

Myriam Vander Stichele

Vos, Rob (UN-DESA, Ned-speaker)

Zwaal, Natascha (WNF)

Inleiding Leida

Leida Rijnhout gebruikt de metafoor van de ijsberg en de titanic die erop afvaart en dat er alleen wat met de dekstoelen geschoven wordt om dat op te lossen. En we weten het ook nog. Ze besluit met de oproep: “Deze conferentie heeft als titel: routeplan voor een faire en duurzame economie. Belangrijk is dat er dus eerst het nieuwe paradigma wordt uitgetekend. En let wel: dit is een positieve boodschap !! want voor iedereen beter (op een paar verliezers na, maar minder verliezers als dat we heden ten dage hebben…). De route er naar toe zal vele hobbels kennen, net als het straffe medicijn of behandeling wat de denkbeeldige dokter in het begin van mijn verhaal aan uw moeder zou moeten hebben gegeven. Het vergt durf, inzicht en leiderschap om die route uit te stippelen. Zoals gezegd het middenveld is in de huidige politieke consternatie de enige die dat kan en moet doen. Wij moeten aan het stuur trekken om die (groene) auto de juiste afslag te laten nemen. Dus mijn oproep voor vandaag: Als alle organisaties nu eens minimaal 5-10% van hun personeel inzet om bij te dragen aan een dergelijke ommezwaai ? En deel uit te maken van deze brede alliantie. Dat zou nog eens een groot effect kunnen geven.” (Zie verder de powerpoint en tekst van haar inleiding).

 

close